سيد اشرف الدين قزويني (1943-1872)
ساتیریک ادبیات (Satirik Ədəbiyyat)

سيد اشرف الدين قزويني (1943-1872)

 

يازار: علي قافقازيالي
كؤچورن: حسين قاراقانلي

سید اشرف الدين حسيني قزوينده 1872 ایلینده (1287 هجري قمري) دونیایا گلميشدير. اوشاق ايكن آتاسي سيد احمد حسيني قزويني اولوب، سيد اشرف يئتيم قالميشدير. جوانليق چاغيندا عراق يولون توتولوب كربلايا گئتميشدير اما اوردا قالا بيلمه ييب وطن دؤنموشدور. تحصيل آلماق آماج ايلا تبريز گئديب، مقدماتي تحصيلي اوردا گئچيرميشدير. تحصيلي بيتيرديكدن سونرا  1908 ایلینده رشت گليب نسيم شمال و سور اسرافيل آديندا قزئتلري چيخارماقا باشلاميشدير. بونا گؤره اونا سيد اشرف الدين گيلاني و نسيم شمالدا دئييلر.

سيد اشرف الدين گونئي آذربایجانين مشروطيت انقلابي دؤنمی شعرينين اؤنم‌لی تمسیلچیلریندن‌دیر. او قزئتلرده یازدیقی شعرلرده گونون اؤنم‌لی مسئله لرینی، طنز، هجو و فكاهي بيچيمده باشارییلا یازمیشدیر. اثرلرينده  ايران تورک خالقی‌نین اوزون ایل‌لار وئردیگی آزادليقا موجاديله سيني و بو موجاديله نین قهرمان‌لاری‌نین قان‌لاری باهاسینا الده گتيرتيگي نسبي آزادليق و اعلان ائدیلن آنایاسایی آلقيشلاميشدير. او یان‌دان یئنی قورولان مجلیسي بؤيوك اومودلار بسله دیگینی گؤرستمیشدیر.

سيد اشرف الدين قزويني، او دؤنمين سیاسي و اجتماعي طنزي نين، تنقیدي رئالیزمی‌نین گؤزل اؤرنکلرینیدن اولموشدور. شعرلرینده اؤزللیکله مشروطيت حركتي و ايران تورکلرینین میللي موجاديله لرینی قابارديب اؤزه چيخارتميشدير. آیریجا قزويني، «شاهنامه» و  «فقير فقرا» و «یوخسول‌لارین و دؤولتلی لرین مقایسه سی» كيمی شعرلرینده اؤلکه ده حؤکوم سورن آچلیق و دیلنچی‌لیگی تصویر ائتميشدير. خالقين پيس دوروما دؤشمه سينده شاهي گناهلي اولدوقونو ايره لي سورموشدور.

سید اشرف الدين آذربایجانین، فارس و روس ایش بیرلیگی ایله ییخیلیب، ايكي يه بؤلونمه سين بؤيوك بیر تاثر ايله «اي وای وطن وای» و بیر چوخ آيري شعرلرينده ديله گتيرميشدير. قزويني نین شعرلري 1928 ايلينده «نسيم شمال» آدی آلتیندا بالاجا بیر مجموعه شكلينده بمبی ده و داها سونرادا “کیتاب بار بهشت” عنوان ايله نئچه دفعه تهراندا نشر ائديلميشدير. سيد اشرف الدين قزويني 1943 ايلينده تهراندا وفات ائتمیشدیر. آشاغي دا سيد اشرف الدين نين شعرلريندن بير نئچه اؤرنك اوخويا بيلرسيز.

 

ظفر ترانه سي

حق اولا امداد رس كارينيز!

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز

 

هامینیز، اي ميللت-ی ناموسکار

اولدو ایگیدلیکده رشادت سوار

لؤح-ي زرینده قالیر یادیگار

شؤهرتینیز، شانینیز، آثارینیز

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

ظلم کؤکون ائیله دینیز تار و مار

باغ-ي وطن اولما‌لی‌دیر خلد زار

قالدی او شان‌لی آدینیز پایدار

فخر-ي جهان اولدو نگهدارینیز

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

اهل حسد رغمينه اول ارجمند

ائیله دی ايران‌لی‌لاری سربلند

پشه هجومو اولاماز سودمند

باد-ی ظفر اولدو ایناندارینیز

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

اي وطن، اولسون سنه بیزدن سلام،

ارض-ي غم افزا، سنه اولسون سلام،

قبر-ي شهيدان، سنه اولسون سلام،

شيرفکن‌دیر او علمدارینیز،

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

شیرپسندانه هنر ائتدینیز،

سعي ایله احراز-ي ظفر ائتدینیز،

خلعت حریتی خوش گئیدینیز،

به... نه گؤزل کیسه زر تارینیز!

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

سیزسینیز ايراندا شجاعان بو گون

ميللت اوچون اولمادا قوربان بو گون،

عدل سیزینله تاپاجاق جان بو گون،

مین یاشاسین باقر و ستارینیز،

ميللت-ی تبریز خدا یارینیز!

 

بایراقینیز لوحه-ي فتح و ظفر،

رهبر-ی حريتتینیزدیر هنر،

باغ-ي حقیقتده اوچان روحلر،

نصرت-ی فیاض مددکارینیز،

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

رشت ناسیلدیق سیزه اولسون عیان:

رشت آییق، قان‌لاری آتشفشان،

اولدو سیپهدار بیزه پاسیبان،

بلی، اودا یار و هوادارینیز،

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

رشت بهشت اولدو او سالار ایله

گؤزلریمیز آیدین او رخسار ایله

تووم اولا حفظ بو دیدار ایله

شاد ائديیور کؤنلومو اخبارینیز

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

عشق ایله جان وئرمگه گیلانی‌دن

دورمادا‌دیر، دورمادا پیر و جوان

جمله مسلح دورور اي قهرمان

گؤزلری جوینده-ي دیدارینیز!

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

جنبشه آماده صفاهانیان

شورشه حاضر همه گیلانیان

بونلار ایله فخر ائدیر ايرانیان

آیدین اولا چشم-ی عمل بارینیز،

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز!

 

وقت-ی صفا، موسم-ی عشرت دئییل

حفظ-ی وطندن نه گؤزل‌دیر؟ دئییل

اشرفه واردیر می سخنده بدیل؟

گؤزله ییرم تا گله اشعارینیز

ميللت-ی تبريز، خدا یارینیز

 

قولاق آسان كيمدي

قانون دئیه نعره چئکک، فریاد ائدک هاچاناجان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

فقیرلرین احوالینی وار می سوران، اونا یانان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

بي حال دوشن سر خوشلارین مکانی‌دیر بوتون بازار

هامی دیندن اولوب بئزار

قالماییب‌دیر آبیر حیا، قالماییب‌دیر اینصاف وجدان

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

نه علم وار، نه ترقی، گؤرونمه ییر معروف آدام

دییشیب‌دیر اخلاق تمام

هانی ائله بیر عالیم کی، حق یولونو وئره نیشان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

مقدس‌لیک شعله سيندن محروم اولوب بوتون عالم

چولغاییب هر یانی غم

پالتار هانی بیز گئیینک اینیمیزه راحت، آسان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

“ارباب رجال” دؤورودور مو، آشیب داشا هر قباحت

شخصيت لر اولا قحط؟

هانی، هانی بارماق ایله گؤرسه دیلن بیر مرد اینسان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

عالیملرده روح‌دان دوشوب، اولوب‌دورلار خانه نشين

ماتمگاها دؤنوب‌دور دین

بس بیز نیه یاس پالتاری گئیمه میشیک بو واختا جان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

توی‌دور بو گون قونشولوقدا، آی هر سیرره بلد ملا

بارك الله، بارك الله

نه واخت نبات پاییمیزی آلاجايیق بیز او توی‌دان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

یوز یوز صدا عرشه قالخیب، نئشه لره وئریلمیر سون

اوخودوقجا گرامافون

گؤره جئییک علميني فاضلرین بس نه زمان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

عياش لاردان، قاتلردن نه گؤزلرسن بئله گونده؟

اي گناهکار، عاصی بنده

هارادا‌دیر بو موشگولو، بو چئکیلمز دردی یازان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

هاردا قالدی “ان سرت من البصره الي الکوفه”ده

هاردا قالدی “مؤقوفه”ده

هاردا قالدی غریبلره وئریلن او فطره- احسان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

شراب، قمار مجلیسینده تاراج اولور ائلین واری

بوشدور احسان قازان‌لاری

مسجید اهلی هاردا قالیب، قدسيه چاغیریش، اذان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

بیری سوردو: “هارا گئتدی رحم دیل‌لیک، مردلیک، حیا؟”

جاواب گئلدی: “آه... هاوایا”

هارا اوچوب خوش خبرلر مژده چی‌سی؟ دؤنر هاچان؟

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

يئديلر علم حالواسینی گنجلر درسه گئده گئده

هضم ائتدیلر مدرسه ده

لوت درويشين پایی هانی، آی بامزه، لؤتو حسن

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

معارفدن اوزاق دوشوب ايران اوغلو، ايران قیزی

کؤردو لالدی تن یاریسی

مظلوم‌لارین اللرینده یوخدور علاج، یوخدور عصا

کیم‌دیر بونا قولاق آسان؟

امکچیلر ايلشمیشدی چيمنلیکده غم‌لی ناشاد

بیردن دوردو ناله، فریاد:

“هانی بیزیم اشرفيمیز، دردیمیزی یازیب پوزان؟”

کیم‌دیر اونا قولاق آسان؟


 قایناق: آغ داغ کیمی ویقارلی

+ :  دوشنبه ۱۳۹۰/۰۵/۲۴ساعات 9:10  يازان :   عباس ائلچین  |