کيبريتچي قيز
هانس کریستین آندرسن
کؤچورن: عباس ائلچین
چوْخ سوْيۇق قيش گئجهلريندن بيري؛ ايلباشي گئجهسي. ائشیکده هاوا چوْخ شاختا. سانکي بير دامدان بير داما پیشیک آتلانارکن هاوادا دوْنۇپ قالاجاق. سوْيۇق هاوا آدامین ايليکلرينه قدر ايشلهییر. بئله بير سوْيۇق هاوادا، قارانلیقدا، اۆزرينده پالتوْ، باشيندا بؤرک، الينده الجک، آياغيندا پوْتینی اوْلان اينسانلار بئله اۆشۆرکن. پالتاری ييرتيق ، ياماقلي، باشي آچيق، آياغيندا هئچبير شئي اوْلمايان، ساري ساچلي کیچیک بير قيز اۇشاغی گئجهنين قارانليغيندا کیچیک-کیچیک آدديملارلا آیاقیالین گئدیر.
ائودن چيخارکن گئیدیگی باشماقلار، آز اؤنجه قارشيدان قارشييا گئچمک ايسترکن يوْلدا گلن ماشینی گؤرۆنجه تلاشلانیب قاچماغا باشلایینجا آياغيندان چيخدی. باشماغین بيري ایتدی. بيريني ايسه بير اوْغلان اۇشاغی، "ايرهلیده بير قوْچاغیم اوْلسا بۇ باشماغی بئشيک ائدهرم" دئيه سؤيلهیهرک، گؤتۆرۆب اۇزاقلاشدی. چۆنکۆ گئيديگي باشماقلار آناسينين داها اؤنجهدن گئيديگي باشماقلار ایدی. دوْغال اوْلاراق دا بۇ کیچیک قيزين آياغينا بؤيۆک گليردی.
بؤيۆکده اوْلسا، أن آزيندان آياقلاريني بير آزدا اوْلسا سوْيۇقدان قوْرۇيان باشماقلاري آياغيندا اوْلماديغيندان آیاقلاري سانکي گؤیرمیشدی. گۆجلۆکله یئریییردی. اۆزرينده اوْلان اسکي اؤنلۆگۆنۆن جیبینده بير چوْخ کيبريت وار ایدی. بير نئجه دنه ده الينه آلميش بۇ شکيلده کيبريت ساتماغا چاليشیردی. گۆن بوْيۇ دوْلانميش، گئجه اوْلماسينا باخمایاراق هله بیر دنه بئله کيبريت ساتاماميشدي. کیچیک کيبريتچي قيزين قارني آجيقميش، سوْيۇقدان دوْلايي دوْنمۇش حالدا هله ده گئدیر، بلکه بير کيبريت ساتارام دا بيرآز پۇل قازانارام دئییردی. بير یاندان دا چئورهنی ایزلهییردی. ايلباشي اوْلماسي ندنييله بۆتۆن ائولرين پنجرهلريندن ايشيقلار ياييليردی. کۆچهلرده گؤزل هشترخان قيزارتماسي ایگلری گلیردی. عاييلهلر ائولرينده اۇشاقلاري ايله مۇتلۇ بير شکيلده زامان گئچیریردیلر.
کیچیک کيبريتچي قيز: "بۇ گئجه ايلباشي گئجهسي ايدي. " دئیه عاغليندان گئچيردي.
آرتيق يوْرغۇنلۇقدان اۆزۆلمۆشدۆ. اوْ کیچیک آیاقلاري، داها چوخ دايانا بیلمهییب ايکي تیکینتینین آراسيندا قالديريم اۆزرينه اؤزۆنۆ آتدی. تیکینتینین بۇجاق دۇوارينا دوْغرۇ گئدیب اۆشۆمۆش اوْ کیچیک آیاقلاريني آلتينا آلاراق اوْتۇرماغا چاليشدي. آنجاق يئنه ده اۆشۆیۆردۆ. دوْنۇنۇن اتکلرینی توْپلاييپ آلتينا ییغاراق ايستیلنمهیه چاليشيردی. بير یاندان دا ائوه گئتمک ايستهييردی آنجاق داها هئچ کيبريت ساتاماديغي، پۇل قازانماديغي اۆچۆن آتاسينين اوْنا قيزاجاغيني دۆشۆندۆگۆندن بۇنا جسارت ائده بیلمیردی. دۆزدۆر؛ ائوه گئتسه ده دَیيشن بير شئي اوْلماياجاقدی. ائولرينين ده کۆچهدن فرقی يوْخ ایدی. بۇز کیمی ایدی. ائو دئدیکده، اۆزرينده سادهجه چاتيسي اوْلان، دۇوارلاريندا قوْجامان دليکلري اوْلان، اوْنلاري اوْتلارلا، نايلوْن پارچالاري ايله قاپاتماغا چاليشدیقلاري، ياشاديقلاري يئر ایدي. آنجاق يئنه ائولرينين بۇزخانادان فرقی يوْخ ایدی.
کیچیک کيبريتچي قيز ايچيندن: "بۇ قدر سوْيۇقدا بير دنه کيبريت یاندیرسام اوْنۇن ایستیلیگی نه قدر یاخشی اوْلار" دئیه دۆشۆندۆ. سوْنرا، داها چوخ سوْیۇغا دايانا بیلمهییب کيبريت قۇتۇسۇندان بير دنه کيبريت چيخاردیب بوجاغیندا اوْتۇردۇغۇ تیکینتینين دۇوارينا سۆرتدۆ. کيبريت بير قيغيلجيم ايله ياندي. کيبريت نه قدر دا گؤزل يانميشدي. چوْخ عجاييب بير ايشيق ایدی. کیچیک کيبريتچي قيزين گؤزلرينده کيبريتين آلوْوۇ وار ایدي. کیچیک بير شام کیمی ایدی. کيبريتدن چيخان ايشيق کیچیک قيزين اۆرهگینی ايستیلشدیردی؛ بير آندا اؤِزۆنۆ بؤيۆک، بزهکلی بوْرۇلاري اوْلان بير سوْبانين يانيندا اوْتۇرۇب قیزیشیر کیمی ساندی. سوْبا آلوْو- آلوْو يانير، ايستیلهدیردی. اۆشۆين آیاقلارينی بۇ سوْبادا قیزدیرماق اۆچۆن اۇزاتماق ایستهدیکده کيبريت بير آندا سؤندۆ. سوْبا دا یوْخ اوْلدۇ. کیچیک قيز الينده يانيب بيتميش کيبريت چؤپۆ ايله قارشي قارشييا قالدي.
کیچیک قيز بير کيبريت داها یاندیردی. بۇ سفر اؤِزۆنۆ بؤيۆک، ایستی بير سالوْندا، آغ اينجه توْر ايشلهمهلي اؤرتۆلۆ ماسا اۆزريندهکي، هشترخان قيزارتماسي، تۆرلۆ-تۆرلۆ سالاتلار، آلما و اريک سۇلاري، ميوهلرين اۇلدۇغۇ يئرده گؤردۆ. تام بۇنلارا باخارکن بيردن هشترخان بوْشقابدان ائندي. اۆزرينده ساپلي چنگل، پیچاق اوْلماسينا باخمایاراق بیلهسینه دوْغرۇ گلمهيه باشلاميشدی. تام بیلهسینه چاتاندا، کيبريت یئنه سؤندۆ.
کیچیک قيز کيبريت قۇتۇسۇندان بير کيبريت داها چيخاردیب ياندیردی. بۇ سفر اؤزۆنۆ سوْن درجه گؤزل بير شکيلده بزهنیلمیش ايلباشي آغاجينين آلتيندا گؤردۆ. هاني بۇ گئچن ایل زنگين تاجیرين ائوينده گؤردۆگۆ بزهکلی شام آغاجيندان داها بؤيۆک ایدی بۇ آغاچ. شام آغاجينين بوداقلاریندا يۆزلرجه لامپا وار ایدي. سانکي ماغازالارين ويترينلرينده سرگيلهننلره بنزهییردی. اۆزريندن هدیهلرين بیلهسینه باخدیغینی حیسّ ائدیردی. تام هدیهلره توْخۇنماق اۆچۆن اليني يۇخاريیا قالدیراندا، کيبريت چؤپۆ يئنه سؤندۆ.
بۇ سيرادا يۇخاريیا قالديرديغي اليني ائنديريرکن گؤی اۆزۆندن بير اۇلدۇزۇن آخدیغینی گؤردۆ. بۇ اۇلدۇز گؤی اۆزۆنده سانکي بير چيزگي بۇراخمیش کیمی بير ايز وار ایدی. ايچيندن "ایندی بيريسي اؤلۆر" دئدي کیچیک کيبريتچي قيز. چۆنکۆ حیاتدا ايکن بیلهسینه چوْخ مرحمتلی، چوْخ یاخشی داورانان، آنجاق اۇزۇن زامان اؤنجه اؤلن خان ننهسی اوْنا دئمیشدی: "نه زامان گؤی اۆزۆندن بيراۇلدۇز آخسا ، اؤلن بيرينين رۇحۇ گؤی اۆزۆنه يۆکسهلیر دئمکدیر."
کیچیک شیرین قيز. بير کيبريت داها ياندیردی. کيبريتين يانماسييلا بيرليکده اطراف يئنه آيدينلاندي. بۇ آيدينليقدا اوْ چوْخ سئوديگي، نۇر اۆزلۆ، سئويملي خان ننهسی قارشيسينا گلدي. کیچیک قيز بۇنۇ گؤرۆنجه: "خان ننه!" دئیه سسلندي.
-"مني ده آپار يانينا! بيلیرم کيبريت سؤنۆنجه سنده یوْخ اوْلاجاقسان. ایستی سوْبا نئجه یوخ اۇلدۆیسا، گؤزل هشترخان قيزارتماسي، اوْ گؤزل بزهکلی ايلباشي آغاجي نئجه یوْخ اوْلدۇیسا، سنده یوْخ اوْلاجاقسان. لۇطفن مني ده يانينا آپار!"
سوْنرا ايسه خان ننهسی نين یوْخ اوْلماماسي اۆچۆن کيبريت قۇتۇسۇندا نه قدر کيبريت وارسا اوْنلاري آرد-آردا یاندیرماغا باشلادي. چۆنکۆ خان ننهسيني بۇراخماق ایستهمیردی. کيبريتلر ائله پارلاق يانديلار، سانکي هر يئر گۆندۆز اوْلمۇش کیمی آيدينلاندی. خان ننهسي، کیچیک قيزين گؤزۆنه هئچ بۇ قدر گؤزل گؤرۆنمهميشدي سانکي. خان ننهسي، کیچیک کيبريتچي قيزي قوْللارينا آلیب ايکيسي بيرليکده پيريل-پيريل پارلايان گؤی اۆزۆنه دوْغرۇ مۇتلۇلۇقلا گئتديلر.
سحرین ائرکن ساعاتلاريندان باشلایاراق کۆچهلره چيخان اينسانلار، کیچیک کيبريتچي قيزي بير تیکینتینين بۇجاغیندا اوْتۇرۇرکن گؤردۆلر. اؤنۆنده ايسه بير ییغین يانميش کيبريت چؤپۆ وار ایدي. هرکس هرحالدا "قیزیشماق اۆچۆن یاندیرمیشدی" دئدیلر. آنجاق هئچ کیم کیچیک قيزين گئجه نه قدر گؤزل دۆشلر گؤردۆگۆنۆ بيلمیردی.
قایناق: Masal oku
برچسبها:
اوشاق ادبیاتی
