"بختي" گتيرن «موللا نصرالدینچي»

 قرنفيل دونيامين قيزي

BDU -نون فلسفه دوکتورو

"کئچن ايلدن بري تیفلیسسده نشر اولونان "موللا نصرالدین" آدلي موسلمان يوموريست ژورنالي اؤز اوخوجولاري آراسيندا گئتديکجه داها آرتيق ماراق جلب ائدير. آز زاماندا نشر ائديلمه‌سينه باخماياراق، رئداکتورو ايستعدادلي ميرزه جليل محمدقولوزاده اولان بو ژورنال يالنيز روسييادا دئييل، حتّي ايراندا و ديگر موسلمان اؤلکه‌لرينده ده اؤزونه گئنيش اوخوجو کوتله‌سي قازانميشدي".

"Zakavkazye" قزئتي، 30 يانوار 1907، ن-24

     تدقيقاتچيلارين فيکرينجه موللانصرالدینچيلر آراسيندا نيسبتن "بختي گتيرن" علی نظمي اولموشدور. چونکي باشقا موللانصرالدینچيلره نيسبتن علی نظمي هله ساغليغيندا اثرلري‌‌نين بؤيوک بير حيصه‌سي‌‌نين نشرينه نايل اولموش، عؤ.ف.نئعمانزاده کيمي تئز-تئز سورگونلر، حبسلره معروض قالماميش، ع.غمگوسار کيمي فاجيعه‌لي حيات ياشامامیش و س. آما تأسوفلر کي، اونون دا حياتي قلم، مسلک يولداشلاري اولان موللانصرالدینچيلر کيمي احتيياج ايچينده کئچميش، اوشاقليغيندان عؤمرونون سونونا کيمي بو احتيياج اونو ترک ائتمه‌ميشدي.

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری

عباس ائلچین

آللاهدان بؤیوک!

بیر اوشاق بؤیوک باباسیندان سوروشور:

- دونیادا ان بؤیوک نمنه‌دیر؟

بؤیوک بابا جاواب وئریر:

-  داغلار..

اوشاق یئنه سوروشور:

-  داغلاردان بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  داغلاردان بؤیوک دنیزلردیر...

-  دنیزلردن بؤیوک؟

-  دنیزلردن بؤیوک یئر کوره‌سی‌دیر

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک؟

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک گؤیلردیر یئری قوینونا آلیب

-  گؤیلردن بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  گؤیلردن بؤیوک آللاه‌دیر

-  آللاهدان بؤیوک نمنه‌دیر؟

کیشی بیر آز دوشونوب سونوندا جاواب وئریر:

-  اوغلوم! آللاهدان بؤیوک، منیم گوناهلاریم‌دیر!

بو جاواب تانری درگاهینا خوش گلیب غیب‌دن سس گلیر:

-  بؤیوک بابا!... گوناهلارینا عفو قلمی چکیلدی آللاهدان بؤیوگو اولماسین!

ائرکک بولود

بیر گون موسا حضرتلری طور سینایا گئدنده، داغدا کندین چوبانی  ایله قارشیلاشیر. چوبان قویونلاری دره‌ده یاییمیش اؤزوده بیر داشا سؤیکه‌نیب ماهنی اوخوریوردو. موسا اسنلشمه‌دن گؤیده‌کی قارا بولودو چوبانا گؤسته‌ره‌رک اوستونه چیمخیریر:

................

Azərbaycan xalq gülməcələri

AbbasElçin

Erkək bulud

    Bir gün Musa həzrətləri Tur-sinaya gedəndə, dağda kəndin çobanı ilə qarşılaşır. Çoban qoyunları dərədə yayımış özüdə bir daşa söykənib mahnı oxuyurdu. Musa əsənləşəmədən göydəki qara buludu çobana göstərərək üstünə çımxırır:

- Ay çoban! o qara buludu görmürsənmi? tez ol qoyunları dərədən eşiyə çıxart, yağış yağıb sel daşlanar qoyunları aparar!

    Çoban gülə- gülə:

- Ey tanrının böyük yalavacı! o bulud erkəkdir, yağmaz- deyir.

    Bu yanıt musaya ağır gəlir:

- Buludun erkək- dişisi olmaz?!.. mən deyirəm yağacaq səndə de yağacaq!..

   Çoban bir şey deməyib mahnı oxumağını sürdürür.

   Musa tanrı qatına çatıb astanasında alın yerə sürtdükdən sonra:

- Tanrım! olanlar özünüzə aydındır, o qara buludu haçan yağdırtdıracaqsınız‍‍?- deyir.

   Tanrı gülümsəyib:

- Ey Musa! o bulud erkəkdir yağmaz!..- deyir- təkcə dişi buludlar yağar.

   Musa darılır:

- Tanrım! o qara bulud yağmasa mən el içində biır pulluq olaram, artıq kimsə mənim dedikəlrimə inanmaz, sizə yalvarıram o buludu yağdırtdırasınız.

   Tanrı, Musanı qırmayıb erkək buludu yağdırtdırır!!

ميلّي ايستيقلال ادبياتين سرکرده‌سي؛ جلیل محمدقولوزاده 

 ترتيب ائدن : گولنار عبدوللايئوا

رئداکتور :گ.محمدووا

       گؤرکملي يازيچي، بؤيوک ايجتيماعي خاديم جليل محمدقولوزاده (1869-1932) آذربايجان ادبياتيندا کيچيک حئکایه‌‌نين بؤيوک اوستادي، تنقيدي-رئاليست نثرين داهي ياراديجيسي کيمي گئنيش شؤهرت قازانميشدير. محض اونون ياراديجيليغي سايه‌سينده کيچيک آدام بؤيوک ادبياتين اساس قهرما‌نينا چئوريلميشدير. ميرزه جليل آذربايجان دراماتورگيياسي تاريخينده تراژي‌کومئدييا مرحله‌سيني ياراتميشدير. اونون کومئدييالاري خاراکتئرينه گؤره فاجيعه‌يه ياخيندير. جليل محمدقولوزاده آذربايجان تراژی‌کومئديياسي‌نين بانيسيدير. مشهور «اؤلولر» اثري آذربايجان تراژی‌کومئديياسي‌نين زيروه‌سيني تشکيل ائدير. آذربايجاندا منظوم فاجيعه‌لرين بانيسي اولان حوسئين جاويدين «اؤلولر»ين هر تبسّومونده آجي بير فرياد قوپار» - سؤزلرينده داهييانه شکيلده يازيلميش بو اثرين تراژی‌کوميک خاراکتئري بؤيوک مهارتله ايفاده اولونموشدور. اوريژينال بديعي نثري، دراماتورگيياسي و پوبليسيستيکاسي ايله جليل محمدقولوزاده آذربايجان تنقيدي رئاليزم جريا‌ني‌نين اساسيني قويموشدور. تيپيک شراييطده تيپيک خاراکتئرلرين جانلانديريلماسيني طلب ائدن، فاناتيزم و جهالته آغير ضربه‌لر ووران، جمعيتين دييشيلمه‌سي ضرورتيني مئيدانا قويان تنقيدي رئاليزم ادبياتي اؤلکه‌ميزده میلّي شوعورون اويانيشينا و ديرچه‌ليشينه بير اوردودان چوخ خيدمت گؤسترميشدير.