آذربايجانين ايلك خالق رسسامي : عظيم عظيم زاده

      عظيم عظيمزاده 1880-جي ايلين آپرئل آييندا نووخاني کندينده آنادان اولموشدور. ياراديجيليغي بويو عصرلردن بري فورمالاشان تبريز آذربايجان مينياتور مکتبي نين و روس رسسامليق مکتبي نين عنعنه لريندن بهره لنميشدير. رسسامليغا مشهور  " موللا نصرالدين "  ژورناليندا اؤز اثرلريني درج ائتديرمکله باشلاميشدير. 1906-جي ايلدن  " موللا نصرالدين " ،  " بارابان " ،  " زنبور " ،  " طوطي " ،  " کل نيت "  و ساير ژورناللارين صحيفه لرينده ساتيريک قرافيک کاريکاتورالاريني نشر ائتديرمکله آذربايجان ساتيريک قرافيکاسي نين اساسيني قويموشدور.  

      عظيم زاده نين اثرلري نين اساس مؤعوضوسونو سوسيال تضادلار، عادتلر و خالقين معیشتي تشکيل ائديردي. جمعيتين موختليف طبقه لري نين منفي عونصورلري - خسيس تاجيرلر، شارلاتانلار اونون ساتيريک قلمي نين هدفينده اولوردولار. 

  او، اؤز اثرلرينده منفي صورتلري گاه کسرلي يومور، گاه يومشاق کينايه ايله کسکين ساتيرا آتشينه توتوردو. چکديگي  " ايت بوغوشدورما " ،  " کيشي آرواديني دؤيور " ،  " وارلي ائوينده توي " ،  " سو اوستونده داعوا " ،  " کؤهنه باکي لي لار "  کيمي اثرلرينده موختليف سوسيال طبقه لره مخصوص تيپلرين ايچ اوزونو آچاراق عدالتسيزلييه قارشي چيخيش ائديردي. بو معنادا، او دؤورده جمعيتده کي  سوسيال عدالتسيزليکلري اؤزونده داها قاباريق عکس ائتديرن  " کؤهنه باکي تيپلري "  و  " 100 تيپ "  اثري خوصوصيله تقديره لاييقدير. 

    ع.عظيم زاده ساتيريک شاعير م.ه.صابيرين  " هوپ هوپ نامه " سينه چکديگي ايللوستراسييالارلا کيتاب قرافيکاسي صنعتي نين ده اساسيني قويموشدور. اونون تئاترلارا چکديگي گئييم ائسکيزلري و دئکوراسييالار آذربايجان رسسامليغي نين بو ساحه ده کي اينکيشافينا خوصوصي تکان وئرميشدير. اثرلري دونيانين بير سيرا موزه لرينده نوماييش ائتديريلن رسسامين ايلک فردي سرگيسي 1940-جي ايلده تشکيل اولونموشدور. باکيدا کئچيريلن بيرينجي سرگيده تاماشاچيلار رسسامين 1200-دن چوخ اثرينه تاماشا ائده بيلميشلر. 1920-1943-جو ايللرده ه. عظيم زاده آذربايجان رسسامليق تئخنيکوموندا موعليم، 1932-1937-جي ايللرده ايسه ديرئکتور اولموشدور. 

كؤچورن : عباس ائلچين

 قايناق : دگرلر

رسيملري بؤيوك اؤلچوده گؤرمك اوچون اوزه رينده تيكله يين

MEVLANA ve NASRETTİN HOCA SAVAŞI

Selçuk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Orta Çağ Tarihi Uzmanı Prof. Dr. Mikail Bayram'ın Nüve Yayınları'ndan çıkan ‘Sosyal ve Siyasi Boyutlarıyla Ahi Evren- Mevlana Mücadelesi' adlı kitabından..

Nasreddin Hoca'nın Türkmen asıllı iken Mevlana'nın İran sempatizanı olduğunu belirten Prof. Dr. Bayram, dönemin iki alimi arasındaki gerginliğin temelinin Moğollar'a dayandığını iddia etti. Mevlana'nın bir Moğol ajanı olduğunu savunan Prof. Dr. Bayram şunları söyledi:

“Mevlana Anadolu'yu işgal eden Moğollarla iyi geçinmeye çalışırdı. Hatta Moğollar sıcak tutumu nedeniyle Mevlana'yı ‘Şehhü'ş- Şuyuh'ir Rum' ilan ettiler. Bu Anadolu'daki bütün şeyhlerin ve ailelerin Mevlana'ya bağlanması mecburiyetini getirir. Ayrıca Moğollar Mevlana'ya bu görevinden dolayı maaş bile bağladılar. Türkmen ailenin çocuğu olan Nasreddin Hoca ise Moğollar'ın Anadolu'yu hakimiyet altına almalarına karşın yıllarca direnmiştir. Bu direnişin bedeli de çok ağır olmuştur. Binlerce Türkmen ve Ahi, Moğollar tarafından öldürülür. Hatta Nasreddin Hoca'nın eşi Fatma Bacı, Moğollarca esir alınır.'' Kitabında Mevlana ve Nasreddin Hoca arasında Moğollar nedeniyle başlayan gerginliğin sürekli tırmandığını anlatan Prof.Dr. Bayram, her ikisinin de birbirlerine karşı düşmanlığını beyitlerine taşıdığını savunuyor. Prof.Dr. Bayram'ın iddiasına göre Mevlana bir beyitinde Nasreddin Hoca'ya ‘Ey eli ayağı olan Hace (Hoca), kaza ve kederle ayağın kırılmıştır. Sen çok gönüller kırdın, cezan karşına çıktı ve belanı buldun' derken, Nasreddin Hoca ise Mevlana'ya ‘Eş ekşi suratlı. Arkamdan aleyhime kötü sözler demişsin. Kerkesin ağzı daima necis kokar' karşılığını vermiş.

Nasreddin Hoca'yı Mevlana öldürttü iddiası

    ميرزا علي اكبر طاهرزاده، متخلص به صابر، متولد 1241 ش 300 ماه مه 1862( در شماخي ، بنيانگذار شعر واقع گراي آذربايجان و شاعر طنز پرداز چيره دست، بدون ترديد يكي از برجسته ترين و بزرگترين شعراي طنز سراست كه شعر و قلمش هردو به مفهوم واقعي ، در خدمت مردم ستم كشيده و رنج ديده و در دفاع از آزادي و عدالت اجتماعي قرار داشت.
    صابر چندي در مكتبخانه هاي قديم و سپس در مكتب سيدعظيم شيرواني كه با اصول جديد اداره مي شد آموزش ديد. حال و هواي اين مكتب با مكتبخانه هاي ديگر متفاوت بود.
    در اينجا دانش آموزان به جاي حصير بر روي نيمكت ها مي نشستند و علوم جديد مي آموختند و همراه با زبان هاي فارسي و عربي، دو زبان آذربايجاني و روسي را نيز فرا مي گرفتند. زماني كه هشت ساله بود معلم او سيدعظيم شيرواني كه خود يكي از شعراي نامي آن دوران بود به استعداد و نبوغ او در شعر پي برد و او را به ادامه كار تشويق و پيش بيني نمود كه آينده اي درخشان در انتظار اوست.
    سيدعظيم شيرواني در رشد و پيشرفت صابر به عنوان شاعر نقش مهمي داشت. او صابر را وادار مي ساخت تا با صداي بلند شعر بخواند و اشعار شعراي كلاسيك فارسي را به آذربايجاني ترجمه نمايد. يكي از اين ترجمه ها كه به روزگار ما رسيده است، قطعه شعري است از سعدي كه صابر آن را از گلستان ترجمه نموده است:
    <گوردوم نئچه دسته تازه گوللر
    باغلانميش ايدي گياه ايلن تر
    اصل شعر سعدي چنين است:
    <ديدم گل تازه چند دسته
    برگنبدي از گياه رسته ...>

Odlar Yurdundan maarifçilik məşəli

Ədəm bağlarına keçid

Bu yaxınlarda “Poemas del río Wang”da Qacarlar sülaləsinin son şahı – İran hökmdarı Əhməd Şah barəsində “Kiçik şahzadə” başlıqlı yazı ətrafında maraqlı müzakirə getmişdi. Gənc şahzadə və şah ailəsi üzvlərinin təsvir olunduğu köhnə foto, açıqca və poçt markalarından ibarət gözəl seçmə illüstrasiyalar karikaturalarsız natamam olardı.

Satirik “Molla Nəsrəddin” jurnalının ilk buraxılışlarından birinin üz qabığındakı bu karikatura şahzadəni sirat – cəhənnəm alovlarının üstündən Ədəm bağlarına, cənnətə aparan qıl körpü üzərindən keçərkən təsvir edir. Burada mərsiyyəxanlar onu aşağı çəkməyə çalışarkən, müəllim cənnətdən əlini uzadır.

 " سيزين اؤلکه ده ائششک يوخدورمو؟ " 

  يازان : عزيز نسين

        ديشي آغرييير کيمي، بير الي اوزونده باشيني ساغا-سولا يئلله ده-يئلله ده ايچري گيردي. بير ياندان اليني ياناغينا وورور، بير ياندان دا: 

      - توفف، روسوايي-جاهان اولدوق...- دئيه دئيينيردي. 

      او، اصلينده چوخ نجيب بير آدامدير. قاپيدان گيرر-گيرمز، سالام وئرمه دن بئله دئيينمه سينه چوخ تعجوب ائتديم. 

  - خوش گلدينيز، - دئديم - بويورون، ريجا ائديرم اوتورون. 

  - رذيل اولدوق، رذيل…  

  - نئجه سينيز؟ 

  - نئجه اولا بيلرم؟ بي آبير اولدوق… بي آبير… يقين باشينا بير فلاکت گلميشدي. بلکه ده عاييله سينه بير بدبختليک اوز وئرميشدي... 

     - يئرين ديبينه گيرديک، محو اولدوق... 

    - آخي نه اوچون؟ نه اولموشدور؟ 

     - داها نه اولاجاق. بير قوتور ائششگي کيشييه ايکي مين بئش يوز ليره يه ساتديلار...