“Molla Nəsrəddin“ məktəbi

Böyük Azərbaycan mütəfəkkiri Mirzə Fətəli Axundzadədən sonra görkəmli ədib və dramaturq Cəlil Məmmədquluzadə müsəlman Şərqində mütərəqqi ictimai fikrin inkişafında mühüm rol oynamışdır. O, 1905-ci il rus inqilabı nəticəsində yaranan nisbi azadlıq şəraitindən dərhal istifadə edərək, müsəlmanların oyanışı üçün satirik bir jurnalın nəşrini qarşısına məqsəd qoydu.

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar:

 MİRZƏ ƏLİ MÖCÜZ ŞƏBÜSTƏRİ

Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, dosent,
fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru

 Azərbaycanın Şəbüstər şəhərində dünyaya gəlib, 16 il Türkiyədə-İstanbulda yaşamış Mirzə Möcüz Şəbüstəri (1873-1934) gənc yaşlarından dünyəvi və dini elmlərlə yaxından tanış olmuşdur. Təxminən 1904-1905-ci illərdə İstanbuldan Cənubi Azərbaycana-Şəbüstərə dönən Möcüz vətənindəki cəhalətə, nadanlığa, milli ruhsuzluğa dözməyərək, bu dövrdən etibarən yalançı ruhanilərə, zülmkar məmurlara və irqçi aryançılara qarşı mübarizə aparmış, öz təbirincə desək, ana dilində milli maarifçi ruhlu “növhəxanlığ”a başlamışdır. O,1933-cü ildə Şəbüstərdən Şahrud şəhərinə sürgün edilmiş və bir il sonra da burada vəfat etmişdir.

Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında ana dili məsələsi

Baba Məhərrəmli
AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, 
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosenti

XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan mətbuatında ədəbi dil uğrunda mücadilə gedirdi. Bu mücadilənin önündə dayanan ziyalılarımızdan biri böyük yazıçı, dramaturq, şair, publisist, ictimai xadim Cəlil Məmmədquluzadə idi.
Cəlil Məmmədquluzadə XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının ən nəhəng nümayəndələrindəndir. Onun əsərləri Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq incilərindəndir. Cəlil Məmmədquluzadə irsinin görkəmli tədqiqatçısı, akademik İsa Həbibbəyli haqlı olaraq Cəlil Məm-mədquluzadəni "Azərbaycan milli istiqlal ədəbiyyatının sərkərdəsi" adlandırır.
XX əsrin əvvəllərində milli mətbuatda Ömər Faiq Nemanzadə, Nəriman Nərimanov, Cəlil Məmmədquluzadə, Yusif Vəzir Çəmənzəminli, Firudin bəy Köçərli, Əhməd Cavad, Üzeyir Hacıbəyli və digər ziyalılar ana dilinin müdafiəsinə qalxmışdılar. Çünki həmin dövrdə Azərbaycan ədəbi dilinin statusu dəqiq müəyyənləşdirilməmişdi. Bir çox ziyalılar osmanlı türkcəsini ədəbi dil statusunda görürdülər.